บทที่ 10

ยูทิลิตี้สำหรับดูแลรักษาคอมพิวเตอร์

          คอมพิวเตอร์เมื่อใช้ไปสักระยะหนึ่งแล้ว จำเป็นที่ต้องดูแลรักษาเป็นช่วง ๆ เพื่อให้ระบบทำงานได้อย่างราบรื่น โดยเฉพาะฮาร์ดดิสก์ ซึ่งนับว่าเป็นอุปกรณ์ที่
มีความสำคัญ เป็นส่วนที่บันทึกข้อมูล เมื่อใดที่ฮาร์ดดิสก์ทำงานผิดพลาด อาจส่งผลให้ข้อมูลเสียหาย ไปจนถึงทำให้ Windows มีปัญหาได้ ดังนั้นจึงควรเรียนรู้
เครื่องมือที่ช่วยในการตรวจสอบ และแก้ไขปัญหาเหล่านี้

จุดประสงค์ทั่วไป

  1. มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการตรวจสอบ และลบไฟล์ที่ไม่ใช้แล้วบนฮาร์ดดิสก์ด้วยเครื่องมือ Disk Cleanup
  2. มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดระเบียบ การเก็บข้อมูลให้ฮาร์ดดิสก์ด้วยเครื่องมือ Disk Defragmenter
  3. มีความรู้ความสามารถในการตรวจหาความผิดพลาดบนฮาร์ดดิสก์ด้วยเครื่องมือ Check Disk
  4. มีความรู้ความสามารถในการยกเลิกการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นกับระบบด้วยเครื่องมือ System Restore
จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม
  1. อธิบายการตรวจสอบและลบไฟล์ที่ไม่ใช้ด้วย Disk Cleanup ได้
  2. อธิบายการจัดระเบียบข้อมูลฮาร์ดดิสก์ด้วย Disk Defragmenter ได้
  3. อธิบายการตรวจหาความผิดพลาดบนดิสก์ได้
  4. อธิบายการย้อนเวลาให้กับระบบเมือเกิดปัญหาได้
เนื้อหาสาระ
  1. ตรวจสอบและลบไฟล์ที่ไม่ใช้ด้วย Disk Cleanup
  2. จัดระเบียบข้อมูลฮาร์ดดิสก์ด้วย Disk Defragmenter
  3. ตรวจหาความผิดพลาดบนดิสก์
  4. ย้อนเวลาให้กับระบบเมือเกิดปัญหา
 
 
 
          เมือเราใช้คอมพิวเตอร์ไปสักระยะ จำเป็นที่จะต้องดูแลรักษาเป็นช่วง ๆ เพื่อให้ระบบทำงานได้อย่างราบรื่น โดยเฉพาะฮาร์ดดิสก์ซึ่งนับเป็นอุปกรณ์ที่มีความ
สำคัญ เพราะเป็นส่วนบันทึกข้อมูลเมือใดที่ฮาร์ดดิสก์ทำงานผิดพลาด อาจส่งผลให้ข้อมูลเสียหาย ไปจนถึงทำให้ Windows มีปัญหาได้ เราสามารถใช้เครื่องมือ
ที่ช่วยดูแลและตรวจสอบระบบคอมพิวเตอร์ดังนี้

 

Disk Cleanup ตรวจสอบและลบไฟล์ที่ไม่ใช้ในฮาร์ดดิสก์
  Disk Defragmenter จัดระเบียบการเก็บข้อมูลให้ฮาร์ดดิสก์
  Check Disk ตรวจหาความผิดพลาดบนฮาร์ดดิสก์
  System Restore ใช้ยกเิลิกการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ที่เกิดกับคอมพิวเตอร์ขอ่งเราโดยย้อนกลับไปสถานะก่อนหน้านี้
 
1. ตรวจสอบและลบไฟล์ที่ไม่ใช้ด้วย Disk Cleanup
          Disk Cleanup เป็นโปรแกรมที่จะตรวจสอบข้อมูลในฮาร์ดดิสก์ และแจ้งให้เราทราบเมื่อพบข้อมูลทีสมควรลบเพื่อให้มีพื้นที่เพิ่มขึ้น ไ้ด้แก่ไฟล์ข้อมูลที่ถูก
สร้างขึ้นเพื่อใช้งานชั่วคราวที่เราลบทิ้งได้ เช่น ไฟล์ที่เก็บใน Recycle Bin ไฟล์ชั่วคราว (Temporary file) หรือไฟล์ที่เราดาวน์โหลดมาจากอินเตอร์เน็ต
 
 
          เมือเปิดโปรแกรม Disk Cleanup โปรแกรมจะให้เราเลือกลยไฟล์บนเครื่องที่สามารถลบทิ้งได้ โดยมีตัวเลือกดังนี้
  • My files only : ลบไฟล์จากยูสเซอร์แอคเคานต์ของเราเท่านั้น
  • Files from all users on this computer : ลบไฟล์จากทุกยูสเซอร์แอคเคานต์บนเครื่อง (ตัวเลือกนี้สำหรับยูสเซอร์แอคเคานต์ที่มีสถานะเป็น
    Administrator เท่านั้น)
          ให้เลือกไดรว์ที่ต้องการตรวจสอบ และคลิกปุ่ม จากนั้นโปรแกรมจะทำการตรวจสอบไฟล์ข้อมูลทั้งหมดในระบบ    และแสดงรายการไฟล์ข้อ
มูลชนิดต่าง ๆ ที่สามารถลบออกได้ โดยแต่ละโฟลเดอร์มีรายละเอียดดังนี้
  • Dowloaded Program Files : ไฟล์ข้อมูลที่เราดาน์วโหลดมาจากอินเทอร์เน็ต
  • Hibernation File Cleaner : ไฟล์ที่เก็บสถานะของเครื่องไว้ เมื่อเราปิดเครื่องให้เข้าสู่สถานะ Hibernate
  • Recycle Bin : ไฟล์ที่เราสั่งลบแต่ยังอยู่ใน Recycle Bin
  • Setup Log Files : ไฟล์รายงานการติดตั้งของ Windows และโปรแกรมต่าง ๆ ที่ระบบบันทึกไว้
  • Temporary Files : ไฟล์ชั่วคราวนามสกุล .tmp ที่ Windows สร้างสำหรับใช้พักข้อมูลเมื่อใช้โปรแกรมต่าง ๆ ซึ่งอาจตกค้างอยู่ เวลาที่โปรแกรมนั้น
    ทำงานผิดพลาด ถูกยกเลิกการทำงานกลางคัน หรือ Windows เกิดแฮงค์ หรือไฟดับ
  • Thumbnails : ไฟล์ชั่วคราวที่ระบบสร้างขึ้นเพื่อแสดงภาพขนาดเล็ก เมื่อเราเลือกชมไฟล์จากมุมมอง Thumbnails
  • Windows Error Reports : ไฟล์ข้อมูลที่ Windows ทำการบันทึกไว้เกี่ยวกับความผิดพลาดที่เกิดขึ้นในระหว่างใช้งาน โดยแยกออกเป็นผู้ใช้ (Per
    user archived) และของระบบ (System archived)
          คลิกเมาส์ให้มีเครื่องหมายถูกหน้าชนิดไฟล์ที่จะลบ  จากนั้นคลิกเมาส์ที่ปุ่ม เพื่อลบไฟล์ที่เลือก   โปรแกรมจะทำการลบข้อมูลในโฟลเดอร์ที่
ระบุ ซึ่งจะทำให้เราได้พื้นที่ว่างบนระบบเพิ่มมากขึ้น
 
2. จัดระเบียบข้อมูลฮาร์ดดิสก์ด้วย Disk Defragmenter
          หลังจากการใช้งาน Windows ระยะหนึ่งเรามักพบว่าข้อมูลที่บันทึกไว้ถูกจัดเก็บแบบกระจายเป็นส่วนย่อย เนื่องจากข้อมูลถูกเขียนในดิสก์ที่เกิดเป็นช่วง ๆ
เมื่อมีการอ่านข้อมูล ฮาร์ดดิสก์จึงทำงานได้ช้าลง เพราะต้องเสียเวลาหาข้อมูลแต่ละส่วนที่แยกกันอยู่คนละที่
          Disk Defragmenter  สามารถจัดระเบียบข้อมูลที่บัีนทึกในฮาร์ดดิสก์ได้ใหม่  เพื่อให้การอ่าน/เขียนข้อมูลรวดเร็วขึ้น  โดย Windows Vista จะกำหนดช่วง
เวลารัน Disk Defragmenter อัตโนมัติไว้ให้แล้วสัปดาห์ละครั้ง แต่ถ้าเราต้องการสั่งจัดระเบียบข้อมูลบนฮาร์ดดิสก์ด้วยตัวเองก็ทำได้ ดังนี้
 
 
 
 
          เมื่อเปิดโปรแกรม Disk Defragementer ให้คลิกที่ปุ่ม เพื่อเริ่มจัดระเบียบข้อมูลในดิสก์ซึ่งอาจใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที่ไป
จนถึงเป็นชั่วโมง เมื่อทำงานเสร็จ จะแสดงหน้าจอแจ้งให้เราทราบ ซึ่งเราสามารถคลิกปุ่ม เพื่อดูรายงานสรุปการทำงานของโปรแกรมได้
          สำหรับขั้นตอนการจัดระเบียบฮาร์ดดิสก์นั้น  ต้องใช้พื้นที่ว่างในฮาร์ดดิสก์อย่างน้อย 10%  ของขนาดฮาร์ดดิสก์ เช่น สำหรับฮาร์ดดิสก์ขนาด 80 GB จะต้อง
ใช้พื้นที่ว่างอย่างน้อย 8 GB หากเรามีพื้นที่ไม่พอ  โปรแกรม Disk Defragementer  จะแสดงข้อความให้เราทราบ และหยุดการทำงาน เพื่อให้เราเคลียร์พื้นที่ให้
ได้ก่อน
 
     
       การใช้งาน Disk Defragmenter บน Windows XP  
                 หน้าต่างการทำงานของเครื่องมือ Disk Defragmenter บน Windows XP จะมีความแตกต่างเล็กน้อยจากการใช้งานบน Windows Vista ดังนี้  
     
   
     
   
     
   
     
   
     
     
 
3. ตรวจหาความผิดพลาดบนดิสก์
          เมื่อเราใช้คอมพิวเตอร์ไปช่วงเวลาหนึ่ง มีการอ่านและเขียนข้อมูลจำนวนมากลงบนฮาร์ดดิสก์ หรือจากการใช้งานโปรแกรมที่ไม่สมบูรณ์ หรือความผิดพลาด
จากการใช้งานของผู้ใช้ เช่น ไฟดับ หรือปิดเครื่องขณะที่ระบบกำลังเขียนหรืออ่านไฟล์ข้อมูลอยู่ เป็นไปได้ที่ตำแหน่งเก็บข้อมูลบนฮาร์ดดิสก์ของเราอาจเกิดความ
เสียหายขึ้นบ้างบางจุด ซึ่งรูปแบบความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับดิสก์ที่เราใช้งาน มีดังนี้
 
  • เกิด Bad Sector บนฮาร์ดดิสก์ : ฺBad Sector   คือจุดที่เสียบนฮาร์ดดิกส์    และไม่สามารถบันทึกข้อมูลบนตำแหน่งนั้นได้ ซึ่งอาจเกิดจากการใช้ฮาร์ด
    ดิสก์มาเป็นเวลานาน   สารแม่เหล็กที่เคลือบอยู่บนพื้นผิวฮาร์ดดิสก์สำหรับบันทึกข้อมูลก็มีการสึกกร่อนไปตามเวลา    หรืออาจเกิดจากการปิดเครื่องอย่าง
    กะทันหัน ขณะที่หัวอ่านฮาร์ดดิสก์กำลังทำงานอยุ่
  • ตำแหน่ง Fragment เสียหาย : รูปแบบของอาการนี้ อาจเกิดจากปัญหาไฟดับ   หรือเครื่องถูกปิดกะทันหัน ทำให้ตำแหน่งอ้างอิงถึงไฟล์ข้อมูลบนดิสก์
    เกิดความผิดพลาด ต้องอาศัยการกู้ข้อมูลกลับคืนมา
          ใน Windows มีเครื่องมือ Check Disk ที่สามารถแก้ไขปัญหาเหล่านี้ได้  ซึ่งเครื่องมือนี้จะคล้ายกับ Scan Disk ใน Windows รุ่นก่อน แต่ไม่ได้นำมารวม
ไว้ในกลุ่มโปรแกรม System Tools เนื่องจาก Windows จะเรียกใช้โปรแกรมนี้โดยอัตโนมัติอยู่แล้ว หากเกิดความผิดพลาดในระหว่าใช้งานคอมพิวเตอร์ เช่น ไฟ
ดับ หรือเครื่องถูกปิดกะทันหัน เพื่อตรวจสอบว่าข้อมุลถูกบันทึกผิดพลาดในฮาร์ดดิสก์หรือไม่ คือ  เครื่องมือนี้โดยปกติไม่ได้มีไว้ให้ผุ้ใช้เรียกใช้โดยตรง ยกเว้นเสีย
ว่า ฮาร์ดดิสก์ที่เราใช้นั้นเก่าแล้ว หรือประสบกับปัญหา เช่น  เครื่องได้รับการกระทบกระเทือน  แม้ยังไม่เกิดปัญหาร้ายแรม แต่เราอาจต้องเรียกเครื่องมือ  Check
Disk มาลองตรวจดูว่าฮาร์ดดิสก์มีปัญหาหรือไม่ ดังนี้
 
 
          คลิกเมาส์ขวาไดรว์ที่เราต้องการตรวจสอบและเลือกคำสั่ง Properties จากหน้าต่างPropertiesให้เราไปที่แท็บToolsคลิกเมาส์ที่ปุ่ม
เพื่อเรียก Check Disk ขึ้นมา เลือกวิธีตรวจสอบดิสก์ได้ดังนี้ (เลือกเพียงข้อใดข้อหนึ่ง หรือทั้งสองข้อก็ได้)
  • Automatically fix file system errors :
    ให้แก้ไขข้อผิดพลาดเกี่ยวกับระบบไฟล์ที่พบบนดิสก์โดยอัตโนมัติ
  • Scan for and attempt recovery of bad sectors :
    ตรวจสอบ และพยายมกู้คืนตำแหน่งที่พบว่าเป็นจุด Bad Sector บนดิสก์
 
          คลิกเมาส์ที่ปุ่ม เพื่อเริ่มต้นการตรวจสอบ   หากพอข้อผิดพลาด   Check Disk   ก็จะพยายมแก้ไขปัญหาให้โดยอัตโนมัติ เมื่อการตรวจสอบ
เสร็จแล้ว ก็จะรายงานผลการตรวจสอบให้ทราบ (คลิกที่ See details เพื่อดูรายละเอียด) จากนั้นให้คลิกเมาส์ที่ปุ่ม เพื่อจบขั้นตอน
 
4. ย้อนเวลาให้กับระบบเมื่อเกิดปัญหา
          เครื่องมือ System Restore ใน Windows ทำให้เราสามารถยกเลิกการเปลี่ยนแปลงที่เกิดกับคอมพิวเตอร์ของเราได้ เช่น ถ้าเราติดตั้งโปรแกรมใหม่ และ
พบว่าทำให้เครื่องมีอาการแฮงค์บ่อยๆ หรือเผลอไปลบไฟล์ระบบใน Windows ไป เราก็สามารถเรียกใช้ System Restore เพื่อยกเลิกการเปลี่ยนแปลงเหล่านั้น
ได้
          System Restore   จะมีการบันทึกสถานะเครื่องคอมพิวเตอร์ของเราอยู่เป็นช่วง ๆ    ซึ่งเราสามารถนำเครื่องของเราย้อนกลับไปสู่สถานะเดิมที่บันทึกไว้ได้
โดยจะไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ เกิดขึ้นกับไฟล์ข้อมูล และไฟล์ในโฟลเดอร์ My Documents
 
4.1 เมื่อใดบ้างที่มีการสร้างจุดย้อนกลับ
          System Restore จะสร้างจุดย้อนกลับโดยอัตโนมัติ เพื่อให้เราเลือกใช้เพื่อย้อนกลับไปยังสถานะเดิมได้ในเหตุการณ์ต่าง ๆ ดังนี้
 
เมื่อเริ่มใช้ Windows ครั้งแรก จะมีการบันทึกสถานะนั้นไว้เป็นจุดย้อนกลับเมื่อเราใช้ Windows ครั้งแรก
   
เมื่อมีการใช้งานปกติ System Restore จะสร้างจุดตรวจสอบโดยอัตโนมัติทุก ๆ 10 ชั่วโมงทีึ่คอมพิวเตอร์ของเราเปิดอยู่
   
ก่อนที่จะทำการติตตั้งโปรแกรม เมื่อใดที่เราจะติดตั้งโปรแกรมต่าง ๆ ใน Windows  เราจะต้องเรียกโปรแกรมติตดั้งขึ้นมาก่อน เช่น Installshield และ
Windows Installer  ซึ่ง  System Restore  จะสร้างจุดย้อนกลับขึ้นโดยอัตโนมัติก่อนติดตั้งโปรแกรม    (การลบโปร
แกรมโดยปกติจะไม่ใช้วิธีนี้ แต่จะใช้ Add/Remove Programs ใน Control Panel)
   
ก่อนที่เราจะทำการอัพเดต Windows ถ้าเราใช้  Windows Update  ทำการอัพเดต Windows ให้ทันสมัย System Restore จะสร้างจุดย้อนกลับก่อนการ
ติตตั้งโปรแกรมต่าง ๆ เพื่ออัพเดต Windows
 
4.2 ขั้นตอนการย้อนกลับสถานะ
          ในกรณีที่เครื่องคอมพิวเตอร์ของเราเคยใช้ได้ดีมาก่อน แต่หลังจากที่ได้มีการติตตั้งโปรแกรมหรืออุปกรณ์ฮาร์ดแวร์ใหม่ กลับพบว่ามีอาการแฮงค์บ่อยๆ หรือ
เกิดเหตุการณ์ที่ทำให้ไฟล์ระบบถูกลบไปโดยบังเอิญ    เช่น    มีเด็กเปิดเครื่องของเราเล่นเกม    แต่ด้วยความซุกซนได้สั่งลบไฟล์    และส่วนประกอบต่าง ๆ  ของ Windows Vista ไป เราก็สามารถย้อนกลับไปตั้งแต่แรกก่อนที่จะเกิดเหตุการณ์เหล่านี้ได้ โดยใช้ System Restore  ซึ่งจะบันทึกสถานะเครื่องคอมพิวเตอร์ของ
เราอยู่เป็นช่วง ๆ เพื่อให้เราสามารถนำเครื่องของเราย้อนกลับไปสุ่สถานะเดิมที่บันทึกไว้ได้ โดยจะไม่มีผลกระทบกับไฟล์ข้อมูลใด ๆ
 
 
 
4.3 ยกเลิกการย้อนกลับสถานะ
          ถ้าหลังจากที่ย้อนกลับสถานะของเครื่อง และพบว่าไม่ช่วยแก้ไขปัญหา เราสามารถสั่งยกเลิกการย้อนกลับครั้งนี้ได้ โดยเรียก System Restore และเลือก
Undo System Restore และคลิกเมาส์ที่ปุ่ม
 
 
4.4 จุดย้อนกลับที่เราสร้างขึ้นเอง
          เราสามารถสร้างจุดย้อนกลับได้เอง หากเราคิดจะทำการเปลี่ยนแปลงบางอย่างกับเครื่องที่เสี่ยง และอาจทำให้คอมพิวเตอร์ของเรามีปัญหาในการทำงาน
ได้ โดยเมื่อเราเข้าสู่โปรแกรม System Restore ให้คลิกเมาส์เลือก Open System Protection และเลือกสร้างจุดย้อนกลับด้วยตนเอง ดังนี้
 
 
              ในบทนี้เป็นเนื้อหาการดูแลรักษาคอมพิวเตอร์ด้วยยูทิลิตี้ต่าง ๆ อย่างเช่น การตรวจสอบ และลบไฟล์ที่ไม่ใช่ด้วย Disk Cleanup การจัดระเบียบการ
    เก็บข้อมูลให้ฮาร์ดดิสก์ด้วย Disk Defragmenter และการตรวจหาความผิดพลาดบนฮาร์ดดิสก์ด้วย Check Disk เป็น
 
 
 
 
 
แผนกคอมพิวเตอร์ธุรกิจ
วิทยาลัยเทคนิคสมุทรสงคราม
89 ม.12 ต.ลาดใหญ่ อ.เมือง จ.สมุทรสงคราม 75000
Tel. 034-711440     Fax 034-711470
ติดต่อ : sstc@sstc.ac.tc